Η αισιοδοξία, το καλύτερο φάρμακο

Οι περισσότεροι γιατροί μπορούν, από την καθημερινή τους εμπειρία, να επιβεβαιώσουν ότι τόσο η εξέλιξη μιας θανατηφόρου ασθένειας όσο και η θετική ή η αρνητική ανταπόκριση του ασθενούς στη θεραπευτική αγωγή που του προτείνουν, δεν εξαρτώνται μόνο από την έγκαιρη διάγνωση και τη σωστή επιλογή θεραπείας, αλλά και από την ψυχολογική ιδιοσυγκρασία του ασθενούς. ασθένειας, εκτός από τα «αντικειμενικά» παθολογικά αίτια, παίζουν σημαντικότατο ρόλο και κάποιοι υποκειμενικοί «ανθυγιεινοί» παράγοντες;

Στο πλαίσιο, ωστόσο, της μηχανιστικής και στατιστικής προσέγγισης των παθήσεων που κυριαρχεί στη σημερινή Ιατρική, αυτή η ψυχο-βιολογική αλληλεξάρτηση αποτελεί ένα ενοχλητικό αίνιγμα:  πώς η «άυλη» ψυχική στάση ή η προδιάθεση ενός ασθενούς μπορεί να επηρεάζει την «υλικότατη» σωματική του υγεία και την πορεία της θεραπείας του; Μήπως, εντέλει, για την εμφάνιση και την καταστροφική εξέλιξη μιας

Πολλοί από εμάς θα έχουν πιθανώς ακούσει, ή διαπιστώσει από προσωπική εμπειρία, ότι οι ασθενείς που αυτοπεριγράφονται ως «αισιόδοξοι» και υιοθετούν μια μαχητική στάση απέναντι στην ασθένειά τους, κινδυνεύουν λιγότερο να πεθάνουν όταν πληγούν από μια θανατηφόρο ασθένεια απ’ ό,τι οι πιο «απαισιόδοξοι» και ψυχικά αδύναμοι ασθενείς, που υποφέρουν από την ίδια ακριβώς ασθένεια. Η κατανόηση αυτού του φαινομενικά «παράλογου» γεγονότος απασχολεί την ιατρική επιστήμη από πολύ παλιά και -δυστυχώς- ακόμη δεν έχει βρεθεί μια ικανοποιητική εξήγηση.

Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί πλήθος συστηματικών μελετών, οι οποίες, ενώ επιβεβαιώνουν την πραγματικότητα αυτού του φαινομένου, δεν έχουν καταλήξει σε μια μοναδική και κοινά αποδεκτή ερμηνεία του. Το γεγονός από μόνο του υποδηλώνει την εγγενή δυσκολία να αποκαλύψουμε τον περίπλοκο βιοψυχολογικό βρόχο που διαμορφώνει κάθε ανθρώπινη ύπαρξη: τις στενές διασυνδέσεις μεταξύ της βιολογικής-σωματικής και της ψυχολογικής-νοητικής διάστασης της ζωής μας.

Και για να μην υπάρχουν παρεξηγήσεις, οφείλουμε εξαρχής να διευκρινίσουμε ότι η όντως σκοτεινή ιδέα του «βιοψυχολογικού βρόχου» δεν υπονοεί καθόλου την ύπαρξη δύο διακριτών «ουσιών» (ψυχή-σώμα ή νοητικό-βιολογικό). Αντίθετα, αυτή η βαθιά εδραιωμένη -αλλά εντελώς εσφαλμένη- δυϊστική αντίληψη που επιμένει να διαχωρίζει το βιολογικό-σωματικό από το ψυχικό-νοητικό, αποτέλεσε κατά το παρελθόν, και εξακολουθεί να αποτελεί και σήμερα, το πρωταρχικό εμπόδιο για την επιστημονική διερεύνηση αυτού και πολλών άλλων σχετικών φαινομένων, πόσω δε μάλλον για την κατανόηση και τη βέλτιστη θεραπευτική αντιμετώπισή τους, όταν η ρήξη του στενού βιοψυχολογικού βρόχου εκδηλώνεται ως ασθένεια!

«Ανθυγιεινές» προσωπικότητες

Είναι, ελπίζουμε, αρκετά διαφωτιστικό να παρουσιάσουμε ορισμένες από τις πιο αξιόλογες έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί, με σκοπό να αποσαφηνιστεί το αν και κατά πόσο η σωστή ψυχολογική αντιμετώπιση από μέρους των ασθενών που πάσχουν από κάποια σοβαρή ασθένεια -καρδιαγγειακή ή και καρκίνο- μπορεί να επιβραδύνει ή και να ανακόψει την πορεία της νόσου.

Και αν δεχτούμε ότι ισχύει κάτι τέτοιο, ισχύει άραγε και το αντίστροφο; Υπάρχουν δηλαδή ορισμένα ψυχικά χαρακτηριστικά που διευκολύνουν την εμφάνιση ή επιταχύνουν την ανάπτυξη μιας θανατηφόρου ασθένειας, όπως π.χ. ο καρκίνος; Με άλλα λόγια, μεταξύ των ασθενών υπάρχουν αρκετές «ανθυγιεινές προσωπικότητες», οι οποίες έχουν την προδιάθεση να αρρωσταίνουν βαριά και να αντιμετωπίζουν ανεπαρκώς ή παθητικά τη σοβαρή ασθένεια που τους απειλεί;

Για να απαντήσει σ’ αυτά τα σημαντικά -και στην πραγματικότητα συμπληρωματικά- ερωτήματα, ο Δανός ογκολόγος Αντερς Μπόντε Γένσεν αποφάσισε το 1991 να εξετάσει λεπτομερώς όλες τις διαθέσιμες τότε μελέτες σχετικά με την εμφάνιση καρκίνου του μαστού. Απώτερος στόχος του ήταν να εξακριβώσει αν, όπως διατείνονταν κάποιοι γιατροί, υπάρχει όντως ένα ορισμένο ψυχολογικό προφίλ, το οποίο αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες εμφάνισης αυτής της μορφής καρκίνου στις γυναίκες που το εμφανίζουν, ενώ αντίθετα οι γυναίκες που δεν εμφανίζουν αυτά τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά σπανίως εκδηλώνουν αυτή τη μορφή καρκίνου.

Οπως διαπίστωσε ο Γένσεν, στην πλειονότητά τους, αυτές οι έρευνες ήταν ελάχιστα πειστικές είτε γιατί αφορούσαν ένα πολύ μικρό δείγμα γυναικών είτε γιατί παρουσίαζαν συχνά σοβαρές παραλείψεις στη στατιστική τους επεξεργασία. Παρ’ όλα αυτά, αναγνώρισε ότι όντως υπάρχει κάποια αμυδρή σχέση: οι γυναίκες που έχουν δυσκολία στην ελεύθερη έκφραση των συναισθημάτων τους -όπως π.χ. οργή, πόνος ή απελπισία- τείνουν να εμφανίζουν συχνότερα καρκίνο του στήθους.

Σε ανάλογα συμπεράσματα κατέληξαν την ίδια χρονιά και οι έρευνες δύο άλλων γιατρών, του Γιουργκ Μπέρνχαρντ στην Ελβετία και της Πατρίσια Γκανζ στις ΗΠΑ. Και σε αυτή την περίπτωση η καταστολή των συναισθημάτων φαίνεται πως σχετίζεται με τη μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης νεοπλασιών (και συγκεκριμένα στους πνεύμονες). Επειδή όμως η εμφάνιση καρκίνου στους πνεύμονες συνδέεται συνήθως και σχεδόν αποκλειστικά με τη συνήθεια του καπνίσματος, η επιρροή κάποιων αρνητικών συναισθημάτων των ασθενών δεν ήταν καθόλου εύκολο να επιβεβαιωθεί.

Ωστόσο, σταδιακά έγινε σαφές σε όλο και μεγαλύτερο αριθμό ερευνητών ότι τα άτομα που συστηματικά καταστέλλουν τα συναισθήματά τους, και κυρίως τα πιο αρνητικά, όπως ο θυμός και η οργή, έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν κάποια μορφή καρκίνου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια αυστηρή και προβλέψιμη αιτιακή σχέση ανάμεσα σε ορισμένα ψυχολογικά χαρακτηριστικά και τον καρκίνο.

Το πρόβλημα με αυτές και άλλες ανάλογες έρευνες, που υποδεικνύουν ότι υπάρχει κάποια λίγο-πολύ στενή σχέση ανάμεσα στην εμφάνιση νεοπλασιών και στη συστηματική καταστολή των συναισθημάτων ή τις τραυματικές παιδικές εμπειρίες των ασθενών είναι ο αναδρομικός ή επί τούτω (ad hoc) χαρακτήρας αυτών των εξηγήσεων. Με άλλα λόγια, συνήθως οι ασθενείς απαντούν στο σχετικό ερωτηματολόγιο για το άμεσο ή απώτερο παρελθόν τους μόνο μετά τη διάγνωση του καρκίνου, γεγονός που αναμφίβολα επηρεάζει την κρίση των ίδιων και των γιατρών τους! Εξάλλου, η ζωή και η συμπεριφορά των ανθρώπων σπανίως «χωράει» στις χονδροειδείς ψυχολογικές ταξινομήσεις, όπως π.χ. άτομα του «τύπου C», στον οποίο κατατάσσονται όσοι ή όσες υποτίθεται ότι είναι πιο επιρρεπείς στην εκδήλωση νεοπλασιών, επειδή έχουν μονίμως μια ιδιαίτερα υποχωρητική, υπομονετική συμπεριφορά και σχεδόν ποτέ δεν εξωτερικεύουν τη δυσαρέσκεια ή την οργή τους. Δεν πρέπει λοιπόν να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί λίγες σοβαρές μελέτες για τις υποθετικές «καρκινογόνες προσωπικότητες».

  • Πώς η αισιοδοξία μπορεί να συμβάλει στη θεραπεία;

Μια τέτοια σοβαρή έρευνα για τα πιθανά ψυχολογικά αίτια κάποιων μορφών καρκίνου είναι αυτή που ξεκίνησε το 2001 ο Ερικ Ζορίλα στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια στη Φιλαντέλφια των ΗΠΑ. Αναλύοντας και αξιολογώντας τα αποτελέσματα πολλών μελετών, ο Ζορίλα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι καταθλιπτικοί ασθενείς είχαν συνήθως ένα πολύ εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Ειδικότερα, αρκετοί από αυτούς παρουσίαζαν δραστική μείωση των λευκών ημισφαιρίων στο αίμα, τα οποία ως γνωστόν παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού απέναντι σε εξωγενείς ή ενδογενείς παθογόνους παράγοντες.

Σε μια άλλη ανάλογη μελέτη του 2002, ένα ζευγάρι ερευνητών, η Τζάνις Κίκοτ και ο Ρόναλντ Γκλέιζερ, αποκάλυψαν ότι στο αίμα των καταθλιπτικών ατόμων υπάρχει υψηλότερη συγκέντρωση κυτοκινών (ειδική τάξη ρυθμιστικών μορίων που παίζουν σημαντικό ρόλο σε όλες σχεδόν τις κυτταρικές λειτουργίες), η παρουσία των οποίων συμβάλλει στη δημιουργία φλεγμονών. Οι φλεγμονές των ιστών με τη σειρά τους επιταχύνουν τη γήρανση των ιστών, ενισχύουν την υπερδραστηριότητα του καρδιαγγειακού συστήματος και η υπερβολική συσσώρευσή τους είναι καρκινογόνος. Από αυτή την έρευνα προκύπτει ένας πρώτος πιθανός μηχανισμός για τη δημιουργία καρκινωμάτων από ψυχολογικά αίτια, μια δυνατότητα που πολλοί γιατροί εξακολουθούν να αρνούνται.

Σε μετέπειτα εκτενείς έρευνες, όπως αυτή που πραγματοποιήθηκε στο Μόναχο από τη Σουζάν Σέλεν και την ομάδα της, εξέτασαν 2.169 καρκινοπαθείς που θα υποβάλλονταν σε ακτινοθεραπεία. Από αυτή, όπως και από πολλές άλλες πιο πρόσφατες έρευνες, προέκυψε ότι η ψυχική διάθεση του ασθενούς επηρεάζει σημαντικά την πορεία της ασθένειας. Μια αισιόδοξη και μαχητική στάση διευκολύνει σημαντικά τη θεραπευτική αγωγή και συμβάλλει στην επιβράδυνση των καταστροφικών εκδηλώσεων της νόσου.

Το αποφασιστικό ερώτημα είναι αν οι πιο αισιόδοξοι και μαχητικοί καρκινοπαθείς ζουν περισσότερο από τους πιο απαισιόδοξους και παραδομένους στην κακή μοίρα τους ασθενείς. Σ’ αυτό το σημείο οι απόψεις των ειδικών εξακολουθούν να διίστανται: κάποιοι απαντούν θετικά, άλλοι όμως είναι περισσότερο επιφυλακτικοί, επειδή θεωρούν ότι δεν διαθέτουμε ακόμη επαρκή στοιχεία ή και μεθόδους για να απαντήσουμε. Πάντως, το βέβαιο είναι ότι η πλειονότητα των ειδικών σήμερα έχουν πειστεί ότι η ψυχική διάθεση και η στάση των ασθενών επηρεάζει τουλάχιστον τη λειτουργία του ανοσοποιητικού τους συστήματος και μέσω αυτού τη θετική ή αρνητική εξέλιξη της ασθένειας!

Σε παρόμοια συμπεράσματα κατέληξαν και οι ερευνητές των σοβαρών καρδιαγγειακών παθήσεων. Από καιρό ήταν στατιστικά γνωστό ότι οι ασθενείς με πιο απαισιόδοξη και καταθλιπτική διάθεση έχουν περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από κάποιο σοβαρό καρδιαγγειακό επεισόδιο. Ομως, μολονότι ήταν γνωστό ότι τα αρνητικά συναισθήματα (κατάθλιψη, απαισιοδοξία) σχετίζονταν με τον θάνατο των ασθενών από καρδιαγγειακές παθήσεις, δεν είχε μελετηθεί επαρκώς η συσχέτιση των θετικών αισθημάτων (αισιοδοξία, θέληση για ζωή) με τον θάνατο πριν από το 2004.

Τη χρονιά αυτή ο Ερικ Τζ. Γκίλταϊ και οι συνεργάτες του στο Ψυχιατρικό Κέντρο GGZ Delfland της Ολλανδίας ανέλυσαν ένα μεγάλο όγκο δεδομένων, τα οποία προμηθεύτηκαν από την έρευνα Arnhem Elderly Study. Χάρη σε αυτά τα πολύτιμα δεδομένα κατάφεραν να διαπιστώσουν ότι οι πιο αισιόδοξοι καρδιοπαθείς ζούσαν πιο πολύ από τους πιο «απαισιόδοξους» ασθενείς με την ίδια πάθηση. Οι 999 καρδιοπαθείς (άνδρες και γυναίκες) που επέλεξαν να μελετήσουν ήταν ηλικίας μεταξύ 65 και 85 ετών και τους ζητήθηκε να συμπληρώσουν ένα εκτενές ερωτηματολόγιο, στο οποίο έπρεπε να περιγράψουν την κατάσταση της υγείας τους, την εκτίμηση που έτρεφαν για τον εαυτό τους και πόσο ικανοποιημένοι ήταν από τη ζωή τους και από τις σχέσεις τους. Τους ασθενείς παρακολούθησαν επί εννέα χρόνια, στη διάρκεια των οποίων σημειώθηκαν 397 θάνατοι.

Σε σύγκριση με τα άτομα που ήταν ιδιαίτερα απαισιόδοξα και ανικανοποίητα από τη ζωή τους, οι πιο αισιόδοξοι και με μεγαλύτερη θέληση για ζωή παρουσίαζαν μια πιθανότητα να αποβιώσουν κάτω από το 55% (που έπεφτε στο 23% σε όσους υπέφεραν μόνο από καρδιαγγειακές παθήσεις!). Οι ερευνητές διαπίστωσαν μάλιστα ότι η «αυτοπροστατευτική δράση» της αισιοδοξίας εκδηλώνεται εντονότερα στους άνδρες παρά στις γυναίκες. Αν κάποιο συμπέρασμα προκύπτει από όλα αυτά, αυτό είναι ότι η απαισιόδοξη και αρνητική στάση απέναντι στη ζωή επιταχύνει την έλευση του θανάτου· η μόνη αποτελεσματική μας αντίδραση στο αναπόδραστο του θανάτου είναι η απαραμείωτη -και φαινομενικά παράλογη- θέληση για ζωή. *

  • Του ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 23 Ιανουαρίου 2010

Διαμαρτυρία για την εγκατάλειψη 180 παιδιών με ειδικές ανάγκες

  • ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

Στον κεντρικό δρόμο του Φιλύρου βγήκαν διαμαρτυρόμενα, χθες, τα μέλη του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων ιδρύματος που φιλοξενεί 180 παιδιά με ειδικές ανάγκες, στη Θεσσαλονίκη. «Εδώ και δύο χρόνια που το Ινστιτούτο Αναπτυξιακής Αποκατάστασης έγινε κρατικό, εγκαταλείφθηκε στη μοίρα του από την Πολιτεία», καταγγέλλουν.

Ιδρύθηκε ως Ψυχολογικό Κέντρο Βόρειας Ελλάδας το 1958, από την ψυχολόγο Ευτυχία Νανάκου, που αφιέρωσε όλη της τη ζωή στα παιδιά με νοητική στέρηση και δώρισε την περιουσία της, ώστε να αναπτυχθούν δομές που θα διευκόλυναν τη ζωή τους. Το 2006 μετονομάσθηκε σε Ινστιτούτο Αναπτυξιακής Αποκατάστασης και εντάχθηκε στο υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. «Τα τελευταία δύο χρόνια η Πολιτεία δεν δείχνει κανένα σοβαρό ενδιαφέρον για τη λειτουργία και την πρόοδο του ιδρύματος», αναφέρει ο πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, Γιώργος Κασσελούρης, επισημαίνοντας ότι «ακόμη περιμένουμε να έρθει από το υπουργείο κανονισμός λειτουργίας».

«Μας κοροϊδεύουν», υποστηρίζουν οι γονείς. «Κάθε τόσο που επικοινωνούμε για να μάθουμε τι έγινε, μας λένε σήμερα – αύριο, σήμερα – αύριο, αλλά εν τω μεταξύ έχουν περάσει χρόνια».

Το Ινστιτούτο Αναπτυξιακής Αποκατάστασης φιλοξενεί σήμερα συνολικά 180 παιδιά, ηλικίας 6 έως 30 ετών, απ’ τα οποία 135 ζουν με τις οικογένειές τους και τα υπόλοιπα είναι οικότροφα. «Επί σειρά ετών ζητούσαμε το ίδρυμα να γίνει δημόσιο, καθώς δεν υπήρχαν πόροι για ν’ αντιμετωπιστούν τα έξοδα λειτουργίας και προσωπικού. Οταν αυτό έγινε, πιστέψαμε πως τα προβλήματα λύθηκαν. Ωστόσο, το υπουργείο το εγκατέλειψε». Οι γονείς υποστηρίζουν ότι το προσωπικό των 67 ατόμων δεν επαρκεί. Χρειάζονται ειδικοί δάσκαλοι, παιδαγωγοί, παιδοψυχολόγοι.

  • Του Ν. ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 18 Ιανουαρίου 2010

Φτωχός ένας στους πέντε Έλληνες

  • 17% των Ευρωπαίων, 20% των Ελλήνων κάτω από το όριο της φτώχειας

Κάτω από το όριο της φτώχειας ζει το 20% των Ελλήνων, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε σήμερα η eurostat. Η Eλλάδα βρίσκεται στην τέταρτη θέση της σχετικής λίστας, μαζί με την Ισπανία και τη Λιθουανία, ενώ για το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάτω από το όριο της φτώχειας ζει το 17% των πολιτών.

Σύμφωνα με την έρευνα το 50% των Ελλήνων δεν μπορούν να πληρώσουν για μια εβδομάδα διακοπών, έναντι 37% των κατοίκων της Ε.Ε.,  ενώ το 15% δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να κρατήσει ζεστό το σπίτι του έναντι 10% των Ευρωπαίων.

Οι χώρες με το μεγαλύτερο ποσοστό φτωχών είναι η Λετονία με 26%, η Ρουμανία με 23% και η Βουλγαρία με 21%.

Σημαντικό στοιχείο από την έρευνα είναι το ότι σε 20 από τις 27 χώρες της Ε.Ε. το ποσοστό της παιδικής φτώχειας είναι μεγαλύτερο από το σύνολο του πληθυσμού. Ειδικότερα στη Ρουμανία ο δείκτης είναι στο 33%, στη Βουλγαρία 26% και στην Ιταλία και τη Λετονία 25%.

Τέλος, εξίσου ευάλωτοι στην φτώχεια είναι οι ηλικιωμένοι σε σχέση με τον πληθυσμό μέσης ηλικίας, με ποσοστό 19%. Στη Λετονία ο δείκτης είναι 51%, στην Κύπρο 49% και στην Εσθονία 39% με τον μ.ο της ευρώπης για τους ηλικωμένους να είναι στο 19%.

Η φτώχεια τρομάζει τους ανθρώπους

  • Η ακραία φτώχεια είναι ο πρώτος λόγος ανησυχίας των ανθρώπων στον κόσμο, πριν από τις κλιματικές αλλαγές, την τρομοκρατία και τον πόλεμο, αποκαλύπτει διεθνής έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Παγκόσμια Υπηρεσία του BBC.

Το 71% από τους περίπου 25.000 ανθρώπους που ερωτήθηκαν σε 23 χώρες τοποθετούν την “ακραία φτώχεια” στην πρώτη θέση των ανησυχιών τους, ενώ ποσοστό 64% ανησυχεί για το περιβάλλον και τη μόλυνσή του και ποσοστό 63% ανησυχεί για την αύξηση των τιμών των τροφίμων και της ενέργειας.

Η τρομοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι ασθένειες κρίνονται ως πρώτος λόγος ανησυχίας από ποσοστό 59% των ερωτηθέντων, ενώ η κλιματική αλλαγή και η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας θεωρούνται ως πρώτος λόγος ανησυχίας από το 58% και το 57% αντίστοιχα.

Η έρευνα έγινε από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο του 2009, δηλαδή πριν από τη διεθνή σύνοδο κορυφής για την υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία έγινε το Δεκέμβριο στην Κοπεγχάγη. “Η παγκόσμια οικονομική ύφεση διατήρησε τα οικονομικά προβλήματα στις πρώτες θέσεις των λόγων ανησυχίας των ανθρώπων τη χρονιά αυτή, όμως η ακραία φτώχεια είναι πράγματι αντιληπτή ως το πιο σοβαρό διεθνές πρόβλημα”, δήλωσε ο Σαμ Μάουντφορντ, διευθυντής ερευνών του GlobeScan, του ινστιτούτου που πραγματοποίησε την έρευνα για λογαριασμό της Παγκόσμιας Υπηρεσίας του BBC.

Μεμονωμένα τώρα, η Ινδία και το Πακιστάν τοποθετούν ως πρώτο λόγο ανησυχίας την τρομοκρατία, η οποία αποτελεί τον τρίτο λόγο ανησυχίας στη Βρετανία, την Ινδονησία και την Ισπανία. Επίσης κυρίως στις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Γερμανία και την Ισπανία, πρώτος λόγος ανησυχίας είναι η οικονομία. Η μόνη χώρα που θεωρεί πρώτο λόγο ανησυχίας τις κλιματικές αλλαγές είναι η Ιαπωνία. Η υπερθέρμανση του πλανήτη αποτελεί εξάλλου δεύτερο λόγο ανησυχίας στην Κίνα και ένατο στις ΗΠΑ. Τέλος η Γαλλία θεωρεί πρώτο λόγο ανησυχίας τον πόλεμο και ακολουθούν η ακραία φτώχεια, η μόλυνση του περιβάλλοντος και η τρομοκρατία. [enet.gr, 07:08 Δευτέρα 18 Ιανουαρίου 2010]

Ηταν τελικά «μαϊμού» η πανδημία γρίπης;

  • Καταγγελίες τού επικεφαλής της επιτροπής Υγείας του Συμβουλίου της Ευρώπης για «σκάνδαλο» θα εξετάσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ενώ οι έλληνες ειδικοί εκτιμούν ότι ίσως επίκειται νέο κύμα

«Υπάρχει πανδημία και ενδέχεταινα παρουσιαστεί νέο κύμα εντός του προσεχούς διμήνου στην Ελλάδα» δηλώνουν κορυφαίοι έλληνες επιστήμονες, διαψεύδοντας τον επικεφαλής της επιτροπής Υγείας του Συμβουλίου της Ευρώπης κ. Βόλφγκανγκ Βόνταργκ ο οποίος προκάλεσε αναστάτωση την περασμένη εβδομάδα με τις δηλώσεις του περί «πλασματικής πανδημίας». Ο γερμανός επιδημιολόγος και άλλοι βουλευτές από δέκα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης σε κοινό τους κείμενο χαρακτήρισαν την πανδημία «το μεγαλύτερο ιατρικό σκάνδαλο της εκατονταετίας» και καταφέρθηκαν εναντίον του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και των φαρμακοβιομηχανιών λέγοντας ότι αυτές επηρέασαν και ουσιαστικά οδήγησαν τον ΠΟΥ να κηρύξει πανδημία. Ο κ. Βόνταργκ ως επικεφαλής της ομάδας των ευρωβουλευτών ζητεί να ερευνηθούν άμεσα «οι επιπτώσεις της πανδημίας και του κόστους της σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο» καθώς, όπως είχε επισημάνει και μήνες πριν, η πανδημία δεν είναι παρά μια «κερδοσκοπική φούσκα». Το θέμα ενδέχεται να συζητηθεί σε έκτακτη σύνοδο του Ευρωκοινοβουλίου στο τέλος του Ιανουαρίου.

Σύμβουλοι στο στόχαστρο

Από την πλευρά τους, αξιωματούχοι του ΠΟΥ δεσμεύθηκαν ότι θα εξετάσουν τις συνθήκες υπό τις οποίες κηρύχθηκε η πανδημία της νέας γρίπης. Δεν ξεκαθάρισαν όμως ποια θα είναι η σύνθεση της επιτροπής που θα αναλάβει τη διερεύνηση ούτε το χρονοδιάγραμμα της έρευνας. Ωστόσο η εκπρόσωπος του ΠΟΥ κυρία Φαντέλα Σαΐμπ διευκρίνισε ότι η επιτροπή που θα αναλάβει να εξετάσει την υπόθεση θα αποτελείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και θα ξεκινήσει το έργο της «μετά το πέρας του πρώτου κύματος της πανδημίας».

Ο κ. Βόνταργκ και οι συνάδελφοί του στο οξύτατο κείμενό τους προς το Συμβούλιο καταγγέλλουν ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες τοποθέτησαν «δικούς τους ανθρώπους» σε θέσεις-κλειδιά στον ΠΟΥ και σε άλλους οργανισμούς και «επηρέασαν» με χρήματα και άλλα μέσα κορυφαίους επιστήμονες ώστε να τους πάρουν με τα… νερά τους. Οπως αναφέρεται σε δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας «Daily Μail», ο κ. Ρόι Αντερσον, εκ των κορυφαίων συμβούλων της βρετανικής κυβέρνησης στο ζήτημα της πανδημίας, είναι έμμισθος σύμβουλος της φαρμακοβιομηχανίας GlaxoSmithΚline με ετήσιες αποδοχές περίπου 150.000 ευρώ. Στο στόχαστρο έχει μπει και η διευθύντρια του ΠΟΥ κυρία Μάργκαρετ Τσαν, η οποία, αφού αναστάτωσε τον πλανήτη για τον φονικό Η1Ν1, παραδέχθηκε προ ημερών ότι δεν έχει ακόμη εμβολιαστεί εναντίον πανδημικού στελέχους της γρίπης.

Τι λένε οι έλληνες ειδικοί

Την ίδια στιγμή, διακεκριμένοι έλληνες επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η πανδημία γρίπης είναι γεγονός, αφού καταγράφηκαν κρούσματα και στις πέντε ηπείρους του πλανήτη, η οποία όμως ήταν ηπιότερη απ΄ όσο αρχικά φοβούνταν. Οπως επισημαίνουν, η γρίπη είναι απρόβλεπτη. Εκτιμούν δε ότι ενδέχεται να παρουσιαστεί στην Ελλάδα νέο πανδημικό κύμα προς τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο.

Με δηλώσεις του προς «Το Βήμα» ο ακαδημαϊκός, καθηγητής Επιδημιολογίας στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάρβαρντ κ. Δ. Τριχόπουλος τονίζει ότι πρόκειται για πανδημία γρίπης, σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο ΠΟΥ για την πανδημία. «Από την πρώτη στιγμή ουδείς γνώριζε πώς θα εξελισσόταν η πανδημία. Ευτυχώς ήταν ηπιότερη απ΄ όσο φοβόμασταν αρχικά. Ευχαριστούμε την καλή μας τύχη γι΄ αυτή την εξέλιξη και ελπίζουμε και η επόμενη επιδημία να είναι το ίδιο ήπια» τόνισε. Οπως είπε, «ό,τι κι αν κάνουν οι εταιρείες για να πουλήσουν τα εμβόλια, οι μεγάλοι οργανισμοί όπως ο ΕCDC (σ.σ.: Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων) δεν μπορούν να πράξουν διαφορετικά. Δεν πιστεύω δηλαδή ότι υπήρχε παγκόσμια συνωμοσία».

Ανάλογη είναι η άποψη της αντιπροέδρου του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ), επίκουρης καθηγήτριας κυρίας Μένης Μαλλιώρη. «Βεβαίως και είναι πανδημία, με βάση τον ΠΟΥ, διότι καταγράφηκαν κρούσματα της νέας γρίπης και στις πέντε ηπείρους» απαντά και συνεχίζει: «Οταν ξεκινάει μια πανδημία δεν γνωρίζεις πώς θα εξελιχθεί, και όταν λαμβάνουμε προληπτικά μέτρα, παίρνουμε πάντα το χειρότερο σενάριο».

Η πρόεδρος του Συμβουλίου Πανδημίας Γρίπης καθηγήτρια κυρία Ελένη Γιαμαρέλου προσθέτει ότι «η πανδημία προχωρεί προς το τέλος της», ενώ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να παρουσιαστεί νέο πανδημικό κύμα εντός των επόμενων δύο μηνών.

Αναφερόμενος στις θέσεις του γερμανού επιδημιολόγου ο επίκουρος καθηγητής Παθολογίας και Λοιμώξεων της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνεργάτης του ΚΕΕΛΠΝΟ κ. Σωτ. Τσιόδρας, δηλώνει ότι τόσο οι ξένοι όσο και οι έλληνες επιστήμονες τις έχουν χαρακτηρίσει ανάρμοστες και επιστημονικά μη τεκμηριωμένες. «Η πανδημία αυτή», συνεχίζει, «ορίστηκε με συγκεκριμένα κριτήρια που αφορούν κατ΄ αρχάς τη γεωγραφική διασπορά ενός νέου στελέχους γρίπης. Κατά δεύτερο λόγο, παρά τη χαμηλή ως τώρα θνητότητα σε προηγμένα κράτη, χαρακτηρίζεται από την τάση της να προσβάλλει ανθρώπους νεότερης ηλικίας οι οποίοι μπορεί να νοσήσουν, ακόμη και να οδηγηθούν στον θάνατο». Οπως επισημαίνει, από την πρώτη μεγάλη ανάλυση δεδομένων που έγινε στο νότιο ημισφαίριο, προκύπτει ότι η μέση ηλικία των ατόμων που νόσησαν από πνευμονία εισήχθησαν σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και έχασαν τη ζωή τους ήταν κάτω των 50 ετών. Αντίθετα με την εποχική γρίπηόπως εξηγεί ο κ. Τσιόδρας- η οποία πλήττει μεγάλες ηλικίες.

«Με βάση την αρχή της προνοητικότητας»

«Θεωρώ ότι με βάση το γεγονός ότι εντοπίστηκε νέο στέλεχος της γρίπης στο οποίο δεν είχε ανοσία ο γενικός πληθυσμός και κατά τεκμήριο προσβάλλει νεαρά άτομα, θα ήταν το λιγότερο εγκληματικό να μη λάβει η παγκόσμια κοινότητα μέτρα απέναντι σε αυτόν τον ιό. Οπως χαρακτηριστικά δήλωσαν αμερικανοί αξιωματούχοι, όταν προετοιμάζεσαι για έναν τυφώνα, προετοιμάζεσαι για τυφώνα κατηγορίας 5. Κανείς δεν θα σε κατηγορήσει αν μετά αποδειχθεί ότι ο τυφώνας ήταν κατηγορίας 3. Οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να δρουν σε κάθε περίπτωση με βάση την αρχή της προνοητικότητας και το συμφέρον των πολιτών» σημειώνει. Και συνεχίζει: «Ετσιλοιπόν νομίζω ότι επιστημονικά οι ισχυρισμοί του γερμανού εκπροσώπου στο ευρωκοινοβούλιο δεν ευσταθούν. Η πανδημία εξακολουθεί να είναι εδώ, η εξέλιξη του ιού παραμένει άγνωστη και η ανθρωπότητα επειδή ενήργησε εγκαίρως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και άλλοι φορείς, έχει όπλο να στηριχτεί».

Σε ό,τι αφορά το σκέλος της διαφάνειας των σχέσεων εκπροσώπων του ΠΟΥ με φαρμακευτικές εταιρείες, όπως κατήγγειλε ο επικεφαλής της επιτροπής Υγείας του Συμβουλίου της Ευρώπης, ο κ. Τσιόδρας θεωρεί ότι πρέπει να διερευνηθεί.

Κομφούζιο με τα εμβόλια – στο ράφι 3,2 εκατ. δόσεις

Πυρετώδεις συζητήσεις γίνονται το τελευταίο χρονικό διάστημα μεταξύ της ηγεσίας του υπουργείου Υγείας και των εκπροσώπων των φαρμακευτικών εταιρειών προκειμένου να ακυρωθούν οι παραγγελίες πανδημικών εμβολίων που δεν έχουν ακόμη παραδοθεί, αλλά και να επιστραφούν τα χρήματα που δόθηκαν «μπροστά» σε τρίτη εταιρεία της οποίας το εμβόλιο δεν ενεκρίθη από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων (ΕΜΕΑ). Πηγές του υπουργείου Υγείας αναφέρουν ότι στη συγκεκριμένη εταιρεία δόθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση «μπροστά» το 40% του ποσού που αντιστοιχούσε στο σύνολο της παραγγελίας (τρία εκατομμύρια εμβόλια). Με άλλα λόγια, η Ελλάδα πλήρωσε 9,6 εκατομμύρια ευρώ για ένα προϊόν το οποίο ουδέποτε κυκλοφόρησε, καθώς δεν έχει πάρει έγκριση από τον αρμόδιο ευρωπαϊκό οργανισμό. Στις άλλες δύο φαρμακευτικές εταιρείες (Νovartis και Glaxo) προκαταβλήθηκε το 10% του ποσού που αντιστοιχεί στην αρχική παραγγελία (τρία εκατομμύρια δόσεις Focetria της Νovartis και δύο εκατομμύρια δόσεις Ρandemrix της Glaxo). Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, όταν έγινε απόσβεση του ποσού που είχε προκαταβληθεί, το υπουργείο Υγείας πλήρωνε τις δύο εταιρείες κάθε φορά που γινόταν νέα παραλαβή εμβολίων.

Ως τώρα η Ελλάδα έχει παραλάβει 3,6 εκατ. δόσεις του εμβολίου, από τις οποίες είχε διαθέσει ως την Τετάρτη 13 Ιανουαρίου μόνο 362.347. Στο «ράφι» παραμένουν περίπου 3,2 εκατομμύρια εμβόλια. Για τον λόγο αυτόν η ηγεσία του υπουργείου Υγείας ενημέρωσε τις φαρμακευτικές εταιρείες ότι σταματά τις νέες παραλαβές. Αυτό σημαίνει ότι η παραγγελία 12,4 εκατομμυρίων εμβολίων (το υπόλοιπο της αρχικής παραγγελίας μαζί με τη δεύτερη των οκτώ εκατομμυρίων δόσεων) «μπαίνει στον πάγο». Ωστόσο, οι εταιρείες ουσιαστικά δεν βγαίνουν χαμένες, αφού τα εμβόλια που δεν έχουν παραδοθεί δεν έχουν ακόμη παραχθεί. «Τα εμβόλια που δεν έχουν παραληφθεί δεν έχουν παραχθεί. Κάθε εβδομάδα παράγονται εμβόλια και αποστέλλονται όπου υπάρχει ανάγκη» δηλώνει στο «Βήμα» στέλεχος φαρμακευτικής εταιρείας. Οπως εξηγεί, «η αρχική συμφωνία είναι ότι κάθε χώρα πρέπει να πάρει την ποσότητα των εμβολίων που έχει παραγγείλει». Προσθέτει όμως ότι «η εταιρεία θα προσαρμοστεί με τις νέες ανάγκες».

53%: Να δοθεί υπηκοότητα στα παιδιά

  • ΔΙΠΛΗ ΕΡΕΥΝΑ 57,5%: Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΜΠΙΕΣΕ ΤΟΥΣ ΜΙΣΘΟΥΣ * ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (74,5%)

Περισσότεροι από τους μισούς Ελληνες υποστηρίζουν ότι τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα δικαιούνται την ελληνική υπηκοότητα, διχασμένη εμφανίζεται η κοινή γνώμη στο δικαίωμα ψήφου των μεταναστών, ενώ 28,1% των μεταναστών θεωρούν ρατσιστική τη συμπεριφορά των Ελλήνων. Αυτό προκύπτει από έρευνα της εταιρείας δημοσκοπήσεων καπα Research με δείγμα πανελλαδικά 1.281 Ελληνες και 530 μετανάστες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο ένταξης μεταναστών τρίτων χωρών στην Ελλάδα:

* Η συντριπτική πλειονότητα (79,3%) των ερωτηθέντων πιστεύει ότι ο αριθμός των μεταναστών στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλος, περισσότεροι του 50% των Ελλήνων θεωρούν την παρουσία των μεταναστών απειλή για τη χώρα, αν και αντίστοιχος αριθμός συναναστρέφεται καθημερινά με μετανάστες.

* Σε ποσοστό 57,5% πιστεύουν ότι οι μετανάστες έχουν συμπιέσει τους μισθούς αυξάνοντας την ανεργία των Ελλήνων, μόνο 34,3% αναγνωρίζουν τη συμβολή τους στην ανάπτυξη της οικονομίας και ένας στους δύο θεωρούν ότι οι μετανάστες επιβαρύνουν το ασφαλιστικό σύστημα.

* Ενας στους δύο εκτιμά ότι η παρουσία των μεταναστών απειλεί να αλλοιώσει την εθνική μας ταυτότητα, ενώ αντίθετα τέσσερις στους 10 ότι εμπλουτίζουν πολιτιστικά την ελληνική κοινωνία.

* Οτι οι μετανάστες αυξάνουν τη βία και την εγκληματικότητα απαντούν 74,5% και μόνο το 23,9% εκφράζει αντίθετη άποψη. Το 65,35% διαβεβαιώνουν ότι αισθάνονται ανασφαλείς στην πόλη τους, το 48% ότι απειλούνται τόσο από Ελληνες όσο και από μετανάστες, το 29,6% μόνον από μετανάστες και το 19% μόνον από λαθρομετανάστες.

* Το 29,3% θεωρούν ότι οι μετανάστες δεν πρόκειται ποτέ να ενταχθούν πλήρως και το 16,3% ότι θα πρέπει να εγκαταλείψουν τις συνήθειες και την ταυτότητά τους.

* Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες πιστεύουν ότι οι παράνομοι μετανάστες πρέπει να φύγουν από την Ελλάδα, 34,3% ζητούν να παραμείνουν και να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους Ελληνες, το 8,9% θέλουν να επιστρέψουν στις χώρες τους και το 3,7% να παραμείνουν χωρίς δικαιώματα.

* Σύμφωνοι με την πρόσβαση των μεταναστών στην εργασία και την κοινωνική ασφάλιση δηλώνουν περισσότεροι από 7 στους 10 ερωτώμενους και 5 στους 10 συμφωνούν με την οικογενειακή συνένωση.

* Πάνω από 50% συμφωνούν ότι τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στη χώρα μας δικαιούνται ελληνικής υπηκοότητας ενώ στην άποψη αυτή αντιτίθενται 4 στους 10.

* Για το δικαίωμα ψήφου διαπιστώνεται διχογνωμία, με 49,9% να δηλώνουν υπέρ και 43,5% να διαφωνούν.

* Οκτώ στους 10 θέλουν η ρατσιστική συμπεριφορά απέναντι στους μετανάστες να τιμωρείται και 7 στους 10 συμφωνούν με το σύνθημα «Ολοι διαφορετικοί – όλοι ίσοι».

  • Οι μετανάστες

* Οι μισοί μετανάστες δηλώνουν ότι απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τους Ελληνες και οι άλλοι μισοί όχι.

* Ενας στους δύο θέλει την ελληνική υπηκοότητα, 7 στους 10 ζητούν δικαίωμα ψήφου και 2 στους 5 πιστεύουν ότι το ελληνικό κράτος προσπαθεί να τους εντάξει με σεβασμό στην ταυτότητά τους.

* Ενας στους 10 δηλώνει ότι συναναστρέφεται με Ελληνες, 65% έχουν θετική γνώμη για τους Ελληνες, 4 στους 10 πιστεύουν ότι σε λίγα χρόνια θα έχουν γίνει Ελληνες και μόνον 28,1% χαρακτηρίζουν ρατσιστική τη συμπεριφορά των Ελλήνων *

  • Της ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΔΑΜΑ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010

Οι Μετανάστες κι Εμείς

  • Παρέμβαση

Πρέπει να καταλάβουμε οι Ελληνες και μάλιστα να το καταλάβουμε εγκαίρως ότι στο εξής θα (συ)ζούμε με μετανάστες. Συνεπώς τα ερωτήματα που εγείρονται είναι: ενσωμάτωσηκαι ώσμωση; ή πολυπολιτισμικότητα και διχασμός; (δηλαδή ρατσισμός, καταστολή και γκέτο για τους μετανάστες, κίνδυνοι ασφάλειας και -ακόμα- εθνικής ανεξαρτησίας, για τους Ελληνες).

Το πρώτον που μπορούμε να διαπιστώσουμε σε αυτό το πρόβλημα (διότι ακόμα είναι πρόβλημα) είναι ότι η παρουσία των μεταναστών τα τελευταία χρόνια στη χώρα έχει λειτουργήσει θετικά. Μετά μιαν πρώτη περίοδο εγκληματικότητας και συγκρούσεων, οι μεν περισσότεροι μετανάστες ενσωματώθηκαν στην κοινωνία, παράγουν μεγάλο μέρος του εθνικού πλούτου, νοικοκυρεύθηκαν, οι δε περισσότεροι Ελληνες συνήθισαν στην ιδέα της συνύπαρξης με αλλοεθνείς και αλλόδοξους. (Επιμένω στο «οι περισσότεροι Ελληνες» διότι η προσωπική συμπεριφορά των πολλών προς τους μετανάστες είναι πολύ καλύτερη απ’ τους φόβους που διατυπώνουν, ενίοτε οι ίδιοι, στις δημοσκοπήσεις για τους μετανάστες. Κι αυτό έχει την εξήγησή του: είναι άλλο πράγμα η προσωπική επαφή κι άλλο ο «Αλλος» ως αφηρημένο -και μάλιστα «απειλητικό»- μέγεθος).

Για μια χώρα όπως η Ελλάδα (με εθνική ομοιογένεια από τις πιο ισχυρές στην Ευρώπη) η στάση αυτή είναι μια σημαντική πρόοδος (ακόμα και «φαινόμενο» – που έχει όμως κι αυτό την εξήγησή του).

Βεβαίως υπάρχουν ακόμα και θα υπάρχουν για καιρό πολλοί Ελληνες που στην αγορά εργασίας αντιμετωπίζουν τους μετανάστες ως λεία, αλλά αυτό αν ευνομηθούμε ποτέ, θα βρει τη λύση του.

Το δεύτερον: οι μετανάστες που κινούνται στην ελληνική κοινωνία κινούνται σε τρία επίπεδα: την αγορά εργασίας, την παραοικονομία και στις εκτός νόμου γκρίζες ζώνες. Και τα τρία δημιουργούν τρεις φόβους: την απώλεια θέσεων εργασίας για τους ντό- πιους, τη συμμετοχή των ξένων στην παρασιτική οικονομία (εθνική και διεθνή) και το αίσθημα ανασφάλειας μπροστά στην εγκληματικότητα.

Συνεπώς το πρώτο πρόβλημα είναι ο φόβος. Ο φόβος των Ελλήνων για τους μετανάστες και ο φόβος των μεταναστών για τους Ελληνες.

Μιλώντας για τους μετανάστες που ήδη βρίσκονται στη χώρα μας (και τους λίγους ακόμα που μπορεί να αντέξει τον ερχομό τους) το πρώτο μέτρο που θα μπορούσε να χτυπήσει τον αμοιβαίο φόβο είναι η άμεση απόδοση της ιθαγένειας στα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα. Αυτό συνιστά ενσωμάτωση (κι εν καιρώ συνειδητόν εξελληνισμό). Η πρόσβαση αυτών των παιδιών στο εκπαιδευτικό σύστημα δεν θα είναι προϋπόθεση ενσωμάτωσης (όπως θέλει η Ν.Δ.) αλλά θα έχει ως αποτέλεσμα την ενσωμάτωση (όπως διδάσκει η ιστορία).

Αν προκρίνουμε την ενσωμάτωση (το πολυπολιτισμικό μοντέλο απέτυχε -εκτός ΗΠΑ- και αναθεωρείται όπου εφαρμόσθηκε) και την ώσμωση, αν θέλουμε να απομονώσουμε τον ρατσισμό και τις φοβικές αντιδράσεις, πρέπει να καταφύγουμε στην αλήθεια και την αυτογνωσία.

Αυτοί που υψώνουν στους Ελληνες το δάχτυλο και τους μαλώνουν (συχνά τους βρίζουν) για ξενοφοβία και ρατσισμό, προσφέρουν πολύ κακή υπηρεσία στους μετανάστες – εκτρέφουν το μίσος. Και την αμάθεια. Με καλύτερη σύμμαχό της την (αμφίπλευρη) υστερία.

Αντιθέτως αυτοί που θυμίζουν στους Ελληνες ότι υπήρξαν και οι ίδιοι μετανάστες, ότι έζησαν επί αιώνες μαζί με άλλους εντός κι εκτός συνόρων, ανοίγουν αμέσως έναν διάλογο όλων με όλους – και ο διάλογος σκοτώνει πρώτα απ’ όλα τον φόβο.

Αυτά τα κομπλεξικά, τα μισερά και (άλλωστε) ψευδή ότι οι Ελληνες είναι (από χέρι) ρατσιστές, δεν προσφέρουν παρά περισσότερη πόλωση, περισσότερο μίσος. Οπως και περισσότερη βλακεία (χρήσιμη στον φόβο) προσφέρει από την άλλη μεριά και η «παιδαγωγική αλήθεια» των πολιτικώς ορθών.

Οι Ελληνες δεν βαρύνονται στη διαδρομή τους από πογκρόμ και οργανωμένες κρατικές ξενηλασίες. Αντιθέτως, από τα χρόνια του Μεγαλέξανδρου και μετά έζησαν απλωμένοι στον κόσμο, κοσμοπολίτες, ενώ ακόμα και οι μεγάλες μεταναστεύσεις, στην κυρίως Ελλάδα αργότερα, όπως των Σλάβων ή οι αλλεπάλληλες των Αλβανών, όχι μόνο τους εξαφάνισαν, αλλά αντιθέτως τους φρεσκάρισαν – και τότε με οικονομικούς κυρίως τρόπους. Σε οικονομικά άλλωστε, όπως και εκπαιδευτικά αίτια οφείλεται εν πολλοίς ο αλληλοδιάδοχος εξελληνισμός των μεταναστών επί πολλούς αιώνες.

Τηρουμένων των αναλογιών ίδιο είναι το ζητούμενο και σήμερα. Αν αναδείξουμε τα θετικά μας (όπως η φιλοξενία), αν δεν κρύψουμε αλλά αντιθέτως παιδέψουμε τα αρνητικά μας (όπως η μισαλλοδοξία), θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το μεταναστευτικό πρόβλημα με ανθρώπινο και παραγωγικόν τρόπο.

Η αυτογνωσία (και συνεπώς ο αυτοσεβασμός) μπορεί να μας βοηθήσει στην αποδοχή του άλλου με βάση τους νόμους. Διότι εκεί είναι το κλειδί: οι νόμοι. Και μάλιστα η ευνομία. Οι νόμοι στη Δύση για τους μετανάστες είναι δρακόντειοι. Το νομικό πλέγμα που προτείνει αυτή η κυβέρνηση για τους μετανάστες είναι πολύ πιο ανθρωπιστικό και πρέπει να συζητηθεί εις βάθος και με προσοχή.

Το διάστημα των πέντε-δέκα χρόνων συνεχούς και νόμιμης εργασίας πρέπει να ανοίγει στους μετανάστες την πόρτα των αστικών και στη συνέχεια πολιτικών δικαιωμάτων. Μάλιστα η επιβράβευση της νόμιμης εργασίας είναι ένα καλό κίνητρο για την έξοδο των μεταναστών από την παραοικονομία (και απ’ το έγκλημα για μερικούς).

Οπως επίσης η εξασφάλιση τόπων λατρείας, παιδείας, καθημερινού πολιτισμού και τέχνης μπορούν να τονώσουν το αίσθημα αξιοπρέπειας κι αυτοπεποίθησης των ξένων μάλιστα με τρόπο που να νομιμοποιεί στα μάτια των Ελλήνων το δικαίωμά τους να ‘χουν λόγο στα δημοτικά, τα πολιτικά και τα εργασιακά πράγματα. Ετσι ο μετανάστης θα πάψει να ‘ναι ο ξένος (ο εξωτικός, ο μουσουλμάνος, ο μαύρος), και θα γίνει ο πλησίον με τη δικιά του (ενδιαφέρουσα) προίκα, το παιδί του αν θέλει θα εξελληνισθεί και πάντως η Ελλάδα δεν θα ‘ναι πια για αυτό μια μητριά, αλλά ένας τόπος με την ιστορία του, το μέλλον του, ευρύχωρος και πολιτισμένος.

* * *

Δεν κινδυνεύει η Ελλάδα από τους μετανάστες (τους οποίους μάλιστα ορισμένοι φοβικά συναθροίζουν με τις μειονότητες), δεν κινδυνεύει απ’ την ενσωμάτωση. Θα κινδυνέψει μόνον από την (πολυπολιτισμική) γκετοποίηση που στερεί τα πολιτικά δικαιώματα από όσους μετανάστες τα θέλουν.

Ισονομία και ισοπολιτεία. Με ισηγορία. Και παρρησία. Η συνέχεια, η επιβίωση και η άνθηση του ελληνισμού δεν βασίσθηκε ποτέ (μετά τον Μεγαλέξανδρο) στη φυλετική καθαρότητα, αλλά στην παιδεία, τους νόμους (και την ανταρσία όταν δεν τους διέθετε), στο συνανήκειν – αυτόν τον πανάρχαιο πολιτικό προσδιορισμό του έθνους.

Ο Καρακάλας με το διάταγμά του (για την παραχώρηση των δικαιωμάτων του Ρωμαίου πολίτη σε όλους) έδωσε άλλα 300 χρόνια ζωής στα ήδη 700 της Ρώμης κι άλλα χίλια στον ρωμαϊκό μύθο.

Δεν ήταν κορόιδο…

  • Του ΣΤΑΘΗ Δ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 14 Ιανουαρίου 2010